Προγεννετική ιατρική παρακολούθηση

Σε όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σας, η προγεννητική ιατρική παρακολούθηση είναι απολύτως απαραίτητη, ακόμα κι αν αισθάνεστε ότι σφύζετε από υγεία. Δεν πρέπει να παραλείπετε καμία επίσκεψη, ειδικά αν πρόκειται για την πρώτη σας εγκυμοσύνη. Η προγεννητική παρακολούθηση δίνει μια σαφή εικόνα για την ομαλή εξέλιξη της εγκυμοσύνης σας, προλαμβάνει ή διαπιστώνει τυχόν επιπλοκές και εντοπίζει γενετικές ανωμαλίες στο έμβρυο, εφόσον υπάρχουν. Οι πρώτες εξετάσεις γίνονται μεταξύ της 8ης και της 10ης εβδομάδας, τότε που η εγκυμοσύνη σας έχει εδραιωθεί.



Η πρώτη επίσκεψη

Στην πρώτη επίσκεψη ο μαιευτήρας θα υποβάλει σε εσάς και στο σύντροφο σας μια σειρά από ερωτήσεις προκειμένου να συμπληρώσει το ιστορικό σας. Οι πιο συνηθισμένες ερωτήσεις είναι:


• Το ιστορικό του εμμηνορρυσιακού κύκλου σας και η ημερομηνία της τελευταίας εμμηνορρυσίας σας για να υπολογιστεί, κατά προσέγγιση, η ημερομηνία του τοκετού. Αν, ωστόσο, δεν είστε βέβαιη για την ακριβή ημερομηνία, τότε ίσως χρειαστεί να κάνετε υπερηχογράφημα για να διαπιστωθεί πόσων εβδομάδων είστε έγκυος.
• Το οικογενειακό ιστορικό, τόσο το δικό σας όσο και του συζύγου σας, σε ό,τι αφορά παιδικές ή σοβαρές ασθένειες, αλλεργίες, καρδιοπάθειες και γενετικά προβλήματα, θα ερωτηθείτε επίσης αν υπάρχουν δίδυμα στην οικογένεια. Οι πληροφορίες αυτές θα βοηθήσουν το γιατρό να οργανώσει μια σειρά από σχετικές εξετάσεις.
• Τα συμπτώματα της εγκυμοσύνης σας και το ιστορικό σας από προηγούμενες εγκυμοσύνες, δηλαδή αποβολές, διακοπή κύησης, επιπλοκές και προηγούμενοι τοκετοί.
• Τον τρόπο ζωής σας, δηλαδή τις διαιτητικές σας συνήθειες, πόσο αλκοόλ καταναλώνετε, αν καπνίζετε ή αν παίρνετε φάρμακα με συνταγή γιατρού, γιατί οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν άμεσα το έμβρυο και δρουν ανασταλτικά στην υγιή ανάπτυξη του.
• Ο γιατρός θα σας δώσει μια καρτέλα στην οποία καταγράφονται τα προσωπικά σας στοιχεία, το ιστορικό σας και όλα τα αποτελέσματα των τεστ που θα κάνετε στην πορεία της εγκυμοσύνης σας. Φροντίστε να την έχετε πάντα μαζί σας, ακόμα και όταν ταξιδεύετε ή κάνετε διακοπές.
• Αν προκληθεί κάποιο ατύχημα ή παρουσιαστούν επιπλοκές, οι πληροφορίες της καρτέλας θα είναι πολύτιμες στους γιατρούς που θα σας αναλάβουν. Απαραίτητες αναγραφόμενες πληροφορίες αποτελούν: ο μήνας της εγκυμοσύνης, η αρτηριακή πίεση, η ομάδα αίματος και ο παράγοντας Rhesus, η ύπαρξη παθήσεων που συνοδεύουν την εγκυμοσύνη και οι μέχρι τώρα πιθανές διαταραχές της.


Οι εξετάσεις ρουτίνας

Στη συνέχεια θα υποβληθείτε σε κάποιες εξετάσεις ρουτίνας. Μερικές γίνονται μόνο μια φορά, ενώ ορισμένες επαναλαμβάνονται σε κάθε σας επίσκεψη. Αν εντοπιστεί κάποιο πρόβλημα, τότε θα χρειαστείτε στενότερη παρακολούθηση.


Οι εξετάσεις αίματος

Ο γιατρός θα σας πάρει αίμα το οποίο θα σταλεί για ανάλυση. Τα αποτελέσματα θα δώσουν χρήσιμες πληροφορίες όπως:


Η ομάδα αίματος και ο παράγων Ρέζους

Θα εξακριβωθεί η ομάδα του αίματος σας (Ο, Α, Β, και ΑΒ) και ο παράγων Ρέζους σε περίπτωση που χρειαστείτε μετάγγιση αίματος κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό. Η παρουσία μιας ειδικής πρωτεΐνης στα ερυθρά σας αιμοσφαίρια σημαίνει ότι έχετε θετικό Ρέζους, ενώ η απουσία της σημαίνει ότι έχετε αρνητικό Ρέζους. Αν είστε αρνητική και ο σύντροφος σας θετικός, τότε απαιτείται ειδική παρακολούθηση.


Τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια περιέχουν σίδηρο και μεταφέρουν οξυγόνο. Αν τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης είναι χαμηλά, τότε έχετε αναιμία. Ο γιατρός θα σας συστήσει να εμπλουτίσετε το διαιτολόγιο σας


Ερυθρά

Με τη συγκεκριμένη εξέταση διαπιστώνεται αν έχετε τα αντισώματα της ερυθράς. Αν δεν έχετε ανοσία, τότε πρέπει να αποφεύγετε την επαφή με άτομα που έχουν ερυθρά. Αν κολλήσετε αυτόν τον ιό στο πρώιμο στάδιο της εγκυμοσύνης σας, το έμβρυο κινδυνεύει να προσβληθεί από τύφλωση, κώφωση και καρδιακά προβλήματα.


Ηπατίτιδα Β

Θα διαγνωστεί αν είστε φορέας αυτού του ιού. Εάν είστε θετική, ο ιός μπορεί να μεταδοθεί στο έμβρυο και να βλάψει σοβαρά το συκώτι του. Τα έμβρυα που διατρέχουν αυτόν τον κίνδυνο εμβολιάζονται με αντισώματα αμέσως μόλις γεννηθούν.


Σύφιλη

Το σεξουαλικά μεταδιδόμενο αυτό νόσημα είναι σπάνιο σήμερα, ωστόσο αν έχετε προσβληθεί μπορεί να προκληθούν γενετικές βλάβες στο έμβρυο.


Τοξοπλάσμωση

Πρόκειται για μία λοίμωξη που προκαλείται από παράσιτο που ζει στις ακαθαρσίες της γάτας ή σε μισοψημένο κρέας. Μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη του εμβρύου ή να προκαλέσει αποβολή και πρόωρο τοκετό.


Ιός HIV

Ενδεχομένως να σας ζητηθεί να κάνετε αυτή την εξέταση για να διαπιστωθεί αν είστε φορέας του ιού HIV, αλλά δεν είστε υποχρεωμένη να την κάνετε εφόσον δεν το επιθυμείτε.


Οι εξετάσεις ούρων

Θα σας ζητήσουν ένα δείγμα ούρων για να ελεγχθεί το σάκχαρο και το λεύκωμα στα ούρα σας, όπως και τυχόν ουρολοιμώξεις. Η εξέταση γίνεται επί τόπου και μαθαίνετε τα αποτελέσματα αμέσως.


Σάκχαρο

Αν εντοπιστεί σάκχαρο στα ούρα σας σε δύο συνεχόμενες εξετάσεις, αυτό είναι ένδειξη διαβήτη και θα σας ζητηθεί να κάνετε ειδική εξέταση αίματος για να ελεγχθούν οι τιμές της γλυκόζης στο αίμα σας.


Λεύκωμα

Υψηλό ποσοστό λευκώματος στα ούρα σας είναι ένδειξη προεκλαμψίας ή λοίμωξης των νεφρών.


Κετόνες

Η παρουσία της κετόνης στα ούρα υποδεικνύει διαταραχές στο μεταβολικό σύστημα και αποτελεί ένδειξη διαβήτη. Είναι η αιτία για τους λεγόμενους κακοήθεις εμετούς (υπερέμεση) στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, που απαιτούν άμεση περίθαλψη.


Ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης

Ο γιατρός θα σας πάρει την πίεση και θα χρησιμοποιήσει τα πρώτα αποτελέσματα ως μέτρο σύγκρισης για τις επόμενες μετρήσεις. Ελαφρά πτώση της πίεσης στο δεύτερο τρίμηνο είναι φυσιολογική, όπως και ελαφρά αύξηση στο τελευταίο τρίμηνο. Η απότομη αύξηση της πίεσης, όμως, είναι σημάδι προεκλαμψίας.


Η κλινική εξέταση

Στην πρώτη σας επίσκεψη ο γιατρός θα σας κάνει εξωτερική εξέταση για να αποκτήσει μια πρώτη εικόνα τόσο της υγείας σας, όσο και της ανάπτυξης του εμβρύου.


Ψηλάφηση

Ο γιατρός θα ψηλαφήσει την κοιλιά σας για να βεβαιωθεί ότι η μήτρα και το έμβρυο αναπτύσσονται κανονικά. Από την 20η εβδομάδα και ύστερα θα αρχίσει να μετράει την κοιλιά σας με μια μεζούρα, από το ηβικό οστό ως την κορυφή της κοιλιάς, για να έχει ακριβή εικόνα της θέσης του εμβρύου, θα ψηλαφήσει επίσης τους μαστούς σας για να διαπιστωθεί αν υπάρχουν όγκοι και θα καταγράψει την εικόνα των θηλών σας.


Μέτρηση του βάρους

Θα καταγραφεί το βάρος σας την πρώτη φορά και θα σας ζυγίζουν σε κάθε επίσκεψη για να ελεγχθεί αν συμβαδίζει με το μήνα της εγκυμοσύνης που διανύετε. Μια μικρή απώλεια βάρους κατά το πρώτο τρίμηνο είναι φυσιολογική, λόγω της πρωινής αδιαθεσίας. Από την άλλη, μια απότομη αύξηση μπορεί να είναι ένδειξη προεκλαμψίας.

Ενδεχομένως ο γιατρός να υπολογίσει τις διαστάσεις της λεκάνης σας για να εκτιμήσει αν υπάρχει δυσαναλογία ανάμεσα στο άνοιγμα της λεκάνης και το μέγεθος του εμβρύου. Σε περίπτωση δυσαναλογίας, απαιτείται να γεννήσετε με καισαρική τομή. Η αναλογία της λεκάνης σε σχέση με το μέγεθος του εμβρύου μπορεί να διαπιστωθεί και με υπερηχογράφημα σε προχωρημένο στάδιο της εγκυμοσύνης.


Πόδια και χέρια

Σε κάθε επίσκεψη θα εξετάζονται τα άκρα σας για κιρσούς και πρηξίματα. Μια ελαφρά διόγκωση όσο προχωρά η εγκυμοσύνη είναι φυσιολογική λόγω της κατακράτησης υγρών, αλλά το υπερβολικό πρήξιμο είναι ένδειξη προεκλαμψίας.


Έλεγχος τραχήλου

Ο γιατρός θα πάρει ένα δείγμα βλέννας από τον τράχηλο και θα το στείλει για ανάλυση, θα εξετάσει επίσης τον τράχηλο σας για να διαπιστώσει αν είναι κλειστός, αν υπάρχει αιμορραγία ή μόλυνση.


Ακρόαση της καρδιάς του εμβρύου

Αυτή η εξέταση γίνεται από τη 12η εβδομάδα και μετά με ειδικές υπερευαίσθητες συσκευές. Η καρδιά του εμβρύου χτυπάει με 110-150 παλμούς το λεπτό και μπορεί να την ακούσετε κι εσείς!


Το υπερηχογράφημα

Σε όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σας θα κάνετε τουλάχιστον ένα υπερηχογράφημα, συνήθως μεταξύ της 8ης και της 12ης εβδομάδας, για να εξακριβωθεί η ηλικία του εμβρύου. Οι περισσότεροι γιατροί συστήνουν άλλο ένα υπερηχογράφημα μεταξύ της 18ης και της 22ης εβδομάδας για να ελέγξουν τα όργανα και τα άκρα του μωρού. Αν υπάρχει υποψία γενετικών ανωμαλιών, θα χρειαστεί να κάνετε αυτή την εξέταση συχνότερα και θα βρίσκεστε υπό στενή ιατρική παρακολούθηση μέχρι τον τοκετό. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι το υπερηχογράφημα είναι ακίνδυνο και ότι δεν βλάπτει το έμβρυο, αν και παραμένουν κάποια ερωτηματικά για το αν σχετίζεται με προβλήματα ακοής που παρουσιάζονται στο μέλλον.


Πώς λειτουργεί

Το υπερηχογράφημα είναι μια συσκευή που μεταδίδει ηχητικά κύματα υψηλής συχνότητας μέσα στη μήτρα. Τα κύματα αυτά αντανακλούν πάνω στο έμβρυο και μετατρέπονται σε ηλεκτρικά σήματα τα οποία σχηματίζουν την εικόνα του σε οθόνη τηλεόρασης. Με το υπερηχογράφημα ο γιατρός μπορεί να διαπιστώσει: Πόσων εβδομάδων είναι το έμβρυο • Αν έχετε απλή, δίδυμη ή πολλαπλή κύηση • Τη θέση του εμβρύου και του πλακούντα • Αν η καρδιά του εμβρύου χτυπάει • Την ποσότητα του αμνιακού υγρού • Αν έχετε εξωμήτριο κύηση • Αν το έμβρυο έχει γενετικές ανωμαλίες • Το φύλο του εμβρύου, εφόσον βοηθάει η στάση και η θέση του. Το υπερηχογράφημα βοηθάει επίσης το γιατρό να εντοπίζει την ακριβή θέση του εμβρύου και του πλακούντα όταν κάνει κάποιες ειδικές εξετάσεις όπως η αμνιο­παρακέντηση ή η δειγματοληψία αίματος ομφάλιου λώρου.


Ποια είναι η διαδικασία

Αν κάνετε υπερηχογράφημα σε πρώιμο στάδιο της εγκυμοσύνης σας, τότε θα σας ζητηθεί να πιείτε πολύ νερό και να μην ουρήσετε τουλάχιστον μία ώρα πριν από την εξέταση, για να γεμίσει η κύστη σας και να είναι πιο καθαρή η εικόνα του κυήματος. Αργότερα, αυτό δεν θα είναι πια απαραίτητο.

Μόλις ξαπλώσετε, ο χειριστής θα αλείψει την κοιλιά σας με ένα ειδικό ζελ που είναι αγωγός των ηχητικών κυμάτων. Στη συνέχεια θα μετακινεί τον μετατροπέα προς διάφορες κατευθύνσεις πάνω στην κοιλιά σας. Εσείς δεν έχετε παρά να χαλαρώσετε για να απολαύσετε μια μοναδική στιγμή, καθώς θα βλέπετε το έμβρυο να σαλεύει μέσα στο υδάτινο περιβάλλον του!


Οι ειδικές εξετάσεις

Εάν από τις εξετάσεις ρουτίνας προκύψει κάποια ένδειξη γενετικής ανωμαλίας ή δυσπλασίας στο έμβρυο, ο γιατρός που σας παρακολουθεί θα σας ζητήσει να κάνετε επιπλέον ειδικές εξετάσεις. Αυτές οι εξετάσεις γίνονται συνήθως και σε συνάρτηση με την ηλικία της μητέρας. Αν είστε άνω των 35 ετών, απαιτείται στενότερη παρακολούθηση γιατί ο κίνδυνος να γεννηθεί ένα παιδί με σύνδρομο Down μεγαλώνει. Το ίδιο ισχύει αν υπάρχει προδιάθεση γενετικών ανωμαλιών τόσο στη δική σας οικογένεια, όσο και στου συντρόφου σας.


Τί είναι οι γεννετικές και χρωμοσωμικές ανωμαλίες

Οι γενετικές ανωμαλίες είναι ασθένειες που προκαλούνται από ένα ελαττωματικό γονίδιο που φέρει ο ένας από τους δυο γονείς χωρίς να το γνωρίζει. Παραδείγματα γενετικών ανωμαλιών είναι η δρεπανοκυτταρική αναιμία, η μυϊκή δυστροφία και η αιμοφιλία. Μια χρωμοσωμική ανωμαλία είναι το σύνδρομο Down, που οφείλεται στην παρουσία ενός υπεράριθμου χρωμοσώματος του ζεύγους 21 (τρισωμία 21). Η τελευταία αυτή ανωμαλία δεν είναι ασύμβατη με τη ζωή και τις περισσότερες φορές συνοδεύεται από άλλες διαπλαστικές ανωμαλίες. Άλλες διαπλαστικές ανωμαλίες είναι η δισχιδής ράχη, η ανεγκεφαλία, οι συγγενείς καρδιοπάθειες, το λαγόχειλο και το λυκόστομα, η υδροκεφαλία κ.ά.


Η αμνιοπαρακέντηση

Τι είναι

Η αμνιοπαρακέντηση είναι ειδική διαγνωστική εξέταση. Θα σας τη ζητήσει ο γιατρός εφόσον είστε άνω των 35 ετών και είναι η πρώτη σας εγκυμοσύνη ή αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό χρωμοσωμικών ανωμαλιών από την πλευρά τη δική σας ή του συντρόφου σας.

Η εξέταση αυτή δίνει πολύτιμες πληροφορίες όπως:

• Χρωμοσωμικές ανωμαλίες, κυρίως το σύνδρομο Down
• Ανωμαλίες στο κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως η δισχιδής ράχη και η ανεγκεφαλία
• Το φύλο του εμβρύου, εφόσον υπάρχει ιστορικό αιμοφιλίας
• Η ηλικία του εμβρύου, για να διαπιστωθεί αν τα πνευμόνια του είναι ώριμα, σε περίπτωση που πρέπει να γεννηθεί πρόωρα
• Η ομάδα αίματος του εμβρύου, σε περίπτωση που απαιτείται ενδομήτρια μετάγγιση αίματος


Πώς γίνεται

Η αμνιοπαρακέντηση γίνεται συνήθως μεταξύ της 14ης και της 26ης εβδομάδας, τότε που το έμβρυο περιβάλλεται με αρκετή ποσότητα αμνιακού υγρού. Με τη βοήθεια υπερήχων, ο γιατρός θα εντοπίσει ένα σημείο στο αμνιακό υγρό όπου δεν κινδυνεύει να τραυματίσει το έμβρυο και τον πλακούντα.

Έπειτα, μέσω του κοιλιακού σας τοιχώματος, εισάγει μια σύριγγα στον αμνιακό σάκο και εξάγει 10 με 20 χιλιοστόλιτρα υγρού που περιέχει κύτταρα του εμβρύου και άλλα στοιχεία. Τα κύτταρα αυτά στέλνονται για καλλιέργεια. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης δίνουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες για την υγεία του εμβρύου, αλλά θα χρειαστεί να περιμένετε τουλάχιστον δύο εβδομάδες μέχρι να τα πάρετε. Ο κίνδυνος αποβολής μετά την εξέταση είναι 1 προς 200, ενώ το ποσοστό των αποβολών αυξάνεται αν η εξέταση γίνει πριν από τη 14η εβδομάδα.


Η δειγματοληψία χοριακής λάχνης (CVS)

Τι είναι

Η διαδικασία είναι παρόμοια με την αμνιοπαρακέντηση, με τη διαφορά ότι γίνεται λήψη χοριακού ιστού από τον πλακούντα, μέσω του τραχήλου ή του κοιλιακού τοιχώματος, πάντα με τη βοήθεια του υπερηχογράφου. Τα αποτελέσματα της εξέτασης είναι ακριβή και λαμβάνονται μέσα σε λίγες ημέρες. Όμως ο κίνδυνος αποβολής αυξάνει στα 2%. Πιθανόν να χάσετε λίγο αίμα από τον κόλπο τις επόμενες 24 ώρες. Αν όμως η αιμορραγία συνεχίζεται και για τρίτη συνεχόμενη ημέρα επικοινωνήστε επειγόντως με το γιατρό σας.


Πώς γίνεται

Πρόκειται για μια ειδική εξέταση η οποία γίνεται για να διαγνωστούν γενετικές ανωμαλίες, κυρίως το σύνδρομο Down. Το πλεονέκτημα της έναντι της αμνιοπαρακέντησης είναι ότι γίνεται σε νωρίτερα στάδιο της εγκυμοσύνης, μεταξύ της 10ης και της 12ης εβδομάδας. Έτσι, η κύηση μπορεί να διακοπεί νωρίς, αν χρειαστεί, χωρίς αυξημένο κίνδυνο για τη μητέρα. Το μειονέκτημα της είναι ότι δεν μπορεί να διαγνώσει τη δισχιδή ράχη.


Η δειγματοληψία ομφάλιου λώρου

Τι είναι

Η ειδική αυτή εξέταση γίνεται μετά την 20η εβδομάδα, οπότε ο πλακούντας έχει αναπτυχθεί επαρκώς. Ανιχνεύει τα αντισώματα του εμβρύου στην τοξοπλάσμωση και την ερυθρά, την εμβρυϊκή αιμοσφαιρίνη σε περίπτωση ασυμβατότητας Ρέζους και γενετικές ανωμαλίες.


Πώς γίνεται

Ο γιατρός εισάγει μια βελόνα μέσα από το τοίχωμα της κοιλιάς σε ένα από τα αιμοφόρα αγγεία του εμβρυϊκού πλακούντα και αφαιρεί μικρή ποσότητα αίματος το οποίο στη συνέχεια στέλνεται για ανάλυση. Η εξέταση αυτή γίνεται με τη βοήθεια του υπερηχογράφου και απαιτεί μεγάλη επιδεξιότητα από το γιατρό.